جنگ جهانی اول-شرح رخدادها و نتایج آن-موضع ایران در جنگ جهانی اول

جنگ جهانی اول از برجسته‌ترین رخدادهای تاریخ بشر است. به گونه مستقیم و غیرمستقیم نقش بزرگی در تعیین تاریخ سده بیستم داشته‌است. این جنگ پایان چندی از نظام‌های پادشاهی اروپا را رقم زد و مایه نابودی چهار دودمان پادشاهی هابسبورگ، هوهن تسولرن، عثمانی و رومانوف به ترتیب در امپراتوری‌های اتریش-مجارستان، آلمان، عثمانی و روسیه تزاری شد .

جنگ-جهانی-اول

جنگ جهانی اول در پی ترور آرشیدوک فرانتس فردیناند ولیعهد امپراتوری اتریش – مجارستان در ۲۸ ژوئن ۱۹۱۴ توسط ملی‌گرای هجده ساله صرب، گاوریلو پرنسیپ، در سارایوو بوسنی به وقوع پیوست .

تاریخ شروع جنگ :

از ۲۸ ژوئیه ۱۹۱۴ (۵ مرداد ۱۲۹۳ هجری شمسی) تا ۱۱ نوامبر ۱۹۱۸

دلایل وقوع :

منازعات سیاسی، ارضی و اقتصادی بین کشورها.رشد نظامی گری. مجموعه‌ای پیچیده از اتحادها و توافقات بین‌المللی.  امپریالیسم. رشد ناسیونالیسم. خلاء قدرتی که در نتیجه افول امپراتوری عثمانی ایجاد شده بود. منازعات مرزی و سرزمینی حل نشده. شکستن ساختار موازنه قدرت در اروپا. چند پاره شدن و تفکیک قوای حاکمیتی و مسابقه تسلیحاتی از که دهه‌ها قبل شروع شده بود.

تحلیل‌های سطحی، به بررسی ریشه‌ها و زمینه‌های پیدایش این رویداد کاری ندارند. بلکه تمرکز این‌گونه از تحلیل ها، بررسی وقایع و اتفاقاتی است که درون آن رویداد رخ داده است.

جنگ جهانی اول چگونه اتفاق افتاد ؟

در روز ۲۸ ژوییه سال ۱۹۱۴ میلادی امپراتوری اتریش – مجارستان به کشور صربستان اعلان جنگ داد. جنگی که جنگ بزرگ نام گرفت و به جنگ جهانی اول تبدیل شد. در فردای آن روز روسیه به امپراتوری اتریش – مجارستان اعلان جنگ داده و امپراتوری آلمان فورا به روسیه هشداری می دهد اگر اعلان جنگ را پس نگیرد، آلمان به نوبه خود وارد جنگ خواهد شد.

روسیه تزاری پیشنهاد آلمان را رد می کند و آلمان نیز به نوبه خود در روز اول اوت به روسیه اعلان جنگ می دهد. فرانسه در همان روز اعلام بسیج عمومی می کند و در روز ۳ اوت سال ۱۹۱۴ میلادی امپراتور آلمان، گیوم دوم به فرانسه اعلان جنگ داده و نیروهای ارتش آلمان وارد خاک بلژیک می شوند. امپراتوری بریتانیا در روز ۴ اوت به آلمان اولیتماتوم می دهد که بی طرفی بلژیک را رعایت کند.

آلمان اولتیماتوم بریتانیا را رد کرده و در همان روز بریتانیا به نوبه خود به آلمان اعلان جنگ می دهد. سپس فرانسه و بریتانیا به ترتیب در روزهای ۱۱ و ۱۲ اوت به امپراتوری اتریش – مجارستان اعلان جنگ می دهند. ظرف ۲ هفته آتش جنگ بخش اعظم اروپا را فرا می گیرد.

جنگ جهانی اول ناشی از رقابت هایی بود که از ۵۰ سال پیش از آغاز این جنگ، قاره اروپا را از هم پاشیده بودند. رقابت های سرزمینی و استعماری موجب شدند تا کشورهای اروپایی در مقابل یکدیگر در جنگ جهانی اول صف آرایی کنند.

ایران در زمان جنگ جهانی :

هم‌زمان با حکومت احمد شاه قاجار بود و دولت مشروطهٔ ایران ضعیف‌ترین دوران خود را می‌گذراند. جنگ جهانی اول در زمانی آغاز شد که ایران از جوانب گوناگون اوضاعی آشفته، نابسامان، بغرنج و متزلزل داشت. بحران فزایندهٔ اقتصادی، وضعیت ناپایدار سیاسی و مداخلات مهارگسیختهٔ قدرت‌های خارجی، ایران را تا آستانهٔ یک دولت ورشکسته و وابسته پیش برده بود.
با اینکه ایران در این زمان بی طرفی خود را اعلام مرده بود اما نیروهای دشمن از شمال و جنوب به ایران حمله کردند. بدین ترتیب ایران را نیز وارد این جنگ کردند .

تلفات آن :

جنگ جهانی اول یکی از ویرانگرترین جنگ های تاریخ مدرن است. تقریباً ۱۰ میلیون سرباز در جنگ جهانی اول جان سپردند. رقمی که بسیار بیشتر از تلفات نظامی کل جنگ های صد سال پیش از آن بود. اگرچه آمار دقیق تلفات در جنگ جهانی اول را به دشواری می توان معین کرد. اما حدود ۲۱ میلیون نفر در این جنگ زخمی شدند.

تلفات عظیم در تمام طرفین درگیر در جنگ جهانی اول، تا حدودی در اثر ارائه سلاح های جدید، مانند مسلسل و استفاده از گازهای سمی و همچنین شکست رهبران نظامی در تطیبق دادن تاکتیک های خود با ماهیت جنگی بود که به طرزی فزاینده مکانیزه شده بود.

سیاست نبرد فرسایشی در جنگ جهانی اول بویژه در جبهه غرب، به از دست رفتن جان صدها هزار سرباز انجامید. در ۱ ژوئیه ۱۹۱۶، زمانی که سنگین ترین تلفات انسانی طی یک روز صورت پذیرفت، ارتش بریتانیا فقط در سومه بیش از ۵۷ هزار نفر تلفات داد.

در جنگ جهانی اول آلمان و روسیه بیشترین تعداد تلفات انسانی نظامی را متحمل شدند. فرانسه شانزده درصد از نیروهای بسیج شده خود را در جنگ جهانی اول از دست داد. این مقدار بیشترین میزان تلفات نسبت به تعداد سرباز به کار گرفته شده به شمار می رفت.

حدود ۱۳ میلیون نفر از غیرنظامیان درجنگ جهانی اول جان خود را از دست دادند.

هیچ یک از مؤسسه های رسمی تعداد دقیق تلفات غیرنظامیان در جنگ جهانی اول را ثبت نکردند. محققان می گویند که حدود ۱۳ میلیون نفر از غیرنظامیان به طور مستقیم یا غیرمستقیم در اثر جنگ جهانی اول جان خود را از دست دادند.

شیوع آنفلوآنزای اسپانیایی

میزان تلفات نظامیان و غیرنظامیان در پایان جنگ جهانی اول با شیوع “آنفلوآنزای اسپانیایی” که مهلک ترین اپیدمی آنفلوآنزا در تاریخ به شمار می رود، به شدت افزایش یافت. در اثر جنگ جهانی اول، میلیون ها نفر از خانه هایشان در اروپا و آسیای صغیر آواره یا بی خانمان شدند. تلفات مالی و صنعتی بویژه در فرانسه و بلژیک یعنی جایی که نبردها سنگین تر از سایر نقاط بود فاجعه آمیز بود.

جنگ جهانی اول منجر به نابودی ۴ امپراتوری روسیه، آلمان، اتریش – مجارستان و عثمانی می گردد. کشورهای جدیدی از بطن امپراتوری های منقرض شده، تاسیس شده و یا دوباره احیا می شوند.