خود بیمار انگاری

خود بیمار انگاری

خود بیمار انگاری یا (Hypochondriasis) ترس مداوم از داشتن یک بیماری جدی است.

تعجب نکنید این اوضاع و احوال فردی است که دائم فکر می‌کند بیمار است، ولی هیچ پزشکی نمی‌تواند بیماری او را تشخیص دهد!

خود بیمار انگاری در اصطلاح روان شناسی و روانپزشکی، به شخصی اطلاق می‌شود که با برخورداری از سلامت بدنی و جسمی، خود را بیمار می‌پندارد و همواره از درد‌ها و تکالیف فرضی شکایت می‌کند. معمولا با آن که معاینات و بررسی‌های طبی مکمل این افراد، هیچ مشکلی را نشان نمی‌دهد، اما فرد خود بیمار انگار قویا به ابتلا به یک بیماری جدی یا مرگبار معتقد است و با استرس و نگرانی بسیار، برای درمان خود تلاش می‌کند. به همین دلیل به این بیماری، اختلال یا سندرم بیمار خیالی نیز می‌گویند.

نشانه های خود بیمار انگاری

فرد خود بیمار انگار دائما از احتمال ابتلا به بیماری در هول‌وهراس است و حتی حالات طبیعی بدن (مثلا قاروقور شکم) یا علائم جزئی (مثلا یک جوش پوستیِ بی‌اهمیت) را نشانهٔ ابتلا به عارضه‌ای جدی تلقی می‌کند. ازجمله سایر علائم اختلال اضطراب بیماری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • دغدغهٔ فکری در مورد احتمال ابتلا به بیماری؛
  • نگرانی از بابت اینکه مبادا فلان علائم، هرقدر هم جزئی، نشانهٔ ابتلا به عارضه‌ای جدی باشند؛
  • احساس فوریِ زنگ خطر در مورد وضعیت سلامتی؛
  • آسوده‌خاطر نبودن حتی وقتی در معاینات یا آزمایش‌های پزشکی مورد خاصی تشخیص داده نمی‌شود؛
  • نگرانی شدید در مورد احتمال ابتلا به بیماری خاصی که در سابقهٔ خانوادگی فرد وجود دارد؛
  • نگرانی شدید از بابت احتمال بیمارشدن تا جایی‌ که روی عملکردهای روزمرهٔ فرد اثر بگذارد؛
  • مراجعهٔ مداوم به پزشک برای معاینات بالینی؛
  • خودداری از مراجعه به پزشک به‌دلیل ترس از تشخیص بیماری؛
  • پرهیز از مردم، اماکن و فعالیت‌های گوناگون به‌دلیل ترس از بیمارشدن؛
  • حرف‌زدنِ مداوم از وضعیت سلامتی و بیماری‌های احتمالی؛
  • جست‌وجوی مکرر در فضای مجازی برای آگاهی از علائم بیماری‌ها.

علل های خود بیمار انگاری

علت دقیق اختلال اضطراب بیماری هنوز مشخص نیست؛ اما برخی عواملی که می‌توانند در بروز خود بیمار انگاری نقش داشته باشند، عبارت‌اند از:

  • باورها: فردِ مبتلا هر حالتِ ناراحت‌کننده یا غیرمعمولی را که در بدنش حس می‌کند، به عارضه‌ای جدی نسبت می‌دهد و به‌دنبال شواهدی می‌گردد که بیماربودنش را تأیید کنند.
  • خانواده: فردی که در خانواده‌ای زیسته است که همیشه بیش‌ازحد نگران سلامتی خودشان یا او بوده‌اند، بعید نیست که دچار اضطراب سلامتی شود.
  • تجربه‌های گذشته: اگر فردی در گذشته (مثلا دوران کودکی) تجربهٔ ابتلا به عارضه‌ای جدی را پشت‌ سر گذاشته‌ باشد، احتمال بیشتری وجود دارد که بر اثر علائم جسمی فورا دچار اضطراب شود.

عواملی که احتمال ابتلا به خود بیمار انگاری را افزایش می‌دهد

اختلال اضطراب بیماری یا خود بیمار انگاری معمولا در اوایل یا اواسط بزرگسالی آغاز می‌شود و ممکن است با افزایش سن حادتر شود. این اختلال در افراد سالخورده‌تر اغلب اوقات به ترس از زوال حافظه برمی‌گردد.

ریسک‌فاکتورهای اختلال اضطراب بیماری را می‌توان در موارد زیر خلاصه کرد:

  • تجربهٔ استرس اساسی در زندگی؛
  • تجربهٔ تهدید عارضه‌ای جدی که بعدها معلوم شده آن‌قدرها هم جدی نبوده است؛
  • سابقهٔ قرارگیری در معرض کودک آزاری؛
  • سابقهٔ ابتلا به عارضه‌ای جدی در دوران کودکی یا داشتن والدینِ مبتلا به عارضه‌ای جدی؛
  • ویژگی‌های اخلاقی ازجمله تمایل به بدخیالی و غصه‌خوری؛
  • جست‌وجوی بیش‌ازحدِ موضوعات سلامتی در اینترنت.

مشکلاتی که خود بیمار انگاری میتواند در شما ایجاد کند

  • مشکلات ارتباطی با خانواده و اطرافیان؛ چراکه نگرانی شدیدِ خودبیمارانگارها ممکن است برای دیگران هم آزاردهنده باشد؛
  • مشکلات مربوط به عملکردهای شغلی یا غیبت‌های مکرر؛
  • مشکلات مربوط به انجام امور روزمره که گاهی حتی به ناتوانی منجر می‌شوند؛
  • مشکلات اقتصادی به‌دلیل مراجعه‌های مکرر به پزشک؛
  • ابتلا به سایر بیماری‌های روانی از جمله اختلال علائم جسمی، سایر اختلالات اضطرابی، افسردگی یا اختلال شخصیتی.

درمان خود بیمار انگاری

گاهی برخی علائم جسمی از پریشانی احساسی و اضطراب سلامتی ناشی می‌شوند. ازهمین‌رو، روان درمانی به‌ویژه رفتار درمانیِ شناختی می‌تواند روش درمانی مؤثری باشد. رفتاردرمانیِ شناختی به فرد در یادگیری مهارت‌های مدیریت اضطراب بیماری کمک می‌کند. فرد با این روش درمانی می‌آموزد نگرانی‌هایش را از طریق روش‌هایی دیگر به‌جز انجام مکرر آزمایش‌های پزشکی یا پرهیز شدید از مراجعه به پزشک برطرف کند.

رفتاردرمانیِ شناختی برای بیمار فواید زیر را به‌ همراه خواهد داشت:

  • شناخت ترس‌ها و باورهایی که فرد بر اثرشان احساس می‌کند به عارضه‌ای جدی مبتلاست؛
  • یادگیری تغییر افکار مزاحم و تمرین روش‌های جایگزین برای قضاوت علائم جسمی؛
  • کسب آگاهی بیشتر در‌بارهٔ چگونگی تأثیرگذاری نگرانی‌ها روی خود و رفتارهای فردی؛
  • تغییر نحوهٔ واکنش به حالات و علائمی که در بدن حس می‌شوند؛
  • یادگیری مهارت‌های مقابله با اضطراب و استرس؛
  • کاهش پرهیز از موقعیت‌ها و فعالیت‌های گوناگون به‌دلیل هراس از بیمارشدن؛
  • کاهش رفتارهایی همچون جست‌وجوی علائم بیماری در بدن و تلاش برای اطمینان مجدد از عدم ابتلا به بیماری؛
  • بهبود عملکردهای روزمره در منزل، محل کار، روابط بین‌فردی و موقعیت‌های اجتماعی.

در رفتاردرمانیِ شناختی به سایر اختلالات روانی از جمله افسردگی هم توجه می‌شود. روش‌های درمانی دیگری مانند مدیریت استرس و مواجهه‌درمانی هم می‌توانند مؤثر باشند.

درمان های خانگی

  • با پزشک یا روان‌درمانگرِ معالج‌تان مشورت کنید و ببینید که مثلا بهتر است هر چند‌ وقت یک‌ بار برای توضیح نگرانی‌های خود مراجعه کنید. درواقع، باید بین شما و پزشک معالج‌تان رابطه‌ای مبتنی بر اعتماد شکل بگیرد. از مراجعه‌های غیرضروری و مکرر به مراکز درمانی بپرهیزید و مدام دنبال مشورت‌گرفتن از هر پزشکی که با او روبه‌رو می‌شوید، نباشید. این کارها روند درمان‌ را دشوارتر می‌کنند.
  • مدیریت استرس یاد بگیرید و با تکنیک‌های آرامش‌یابی به خودتان کمک کنید. یادگیری مدیریت استرس و روش‌های خودآرام‌سازی از جمله آرام‌سازیِ پیش‌روندهٔ عضلانی می‌توانند به کاهش اضطراب کمک کنند.
  • فعالیت بدنی داشته باشید. برنامه‌های فعالیتیِ درجه‌بندی‌شده باعث آرامش خُلق و کاهش اضطراب می‌شوند و به بهبود عملکردهای جسمی هم کمک می‌کنند.
  • در فعالیت‌های گروهی شرکت کنید. سرگرم‌کردن خودتان با فعالیت‌های کاری و همچنین فعالیت‌های اجتماعی و خانوادگی احساس حمایت و پشت‌گرمی ایجاد می‌کند.
  • از مصرف مواد مخدر و روان‌گردان بپرهیزید. اگر در حال‌ حاضر مصرف‌کننده‌اید، خودتان را برای ترک آماده کنید.
  • از جست‌وجوهای اینترنتی دربارهٔ بیماری‌ها دست بردارید. شاید در این جست‌وجوها به اطلاعاتی بربخورید که هیچ ربطی به وضعیت خاص شخص شما ندارند و فقط باعث سردرگمی و ایجاد اضطراب‌‌ شوند. اگر هم علائمی نگران‌کننده‌ در خود حس می‌کنید، در نوبت بعدیِ مراجعه به پزشک‌ مطرح کنید.

خود بیمار انگاری ممکن است فردِ مبتلا را حسابی آشفته کند و گاهی اطمینان‌دادنِ اطرافیان در مورد بیمارنبودنش (از لحاظ جسمی) نه‌تنها مشکلی را حل نمی‌کند، بلکه در مواردی بدتر هم می‌کند. معمولا خانوادهٔ فردِ مبتلا هم تحت استرس قرار می‌گیرند. پس اگر کسی از عزیزان‌تان مشکل خود بیمار انگاری دارد، تشویقش کنید که با مراجعه به پزشک و یادگیری راهکارهای مقابله با این مشکل به وضعیت عادی برگردد.

حامد دانش فراز

مطالب مرتبط

دیدگاهها

نظر:

20 − چهارده =